SERIE LITERACKIE - zainicjowane w Rosji w połowie XIX w. miały służyć zorganizowanemu propagowaniu literatury, badaniu i kształtowaniu potrzeb i gustów literackich, rozszerzaniu kręgów czytelniczych oraz planowaniu i organizowaniu działalności wydawniczej. Jedną z pierwszych była "Bibliotieka dla Cztieni-ja". Seria "Żyzń Zamieczatielnych Ludiej" powstała z inicjatywy F. Pawlenkowa i została pomyślana jako biblioteka biograficzna, poświęcona portretom literackim, naukowym, dokumentalnym ludzi wybitnych Rosji i świata. Wychodziła w Petersburgu w 1890-1907. Opublikowano 198 opracowań biograficznych w 193 woluminach o nakładzie ponad 1,5 miliona egz. Ukazało się wówczas ponad 60 biografii pisarzy rosyjskich i obcych, w tym prace o A. Hercenie, N. Dobrolubowie, D. Pisa-riewie, L. Tołstoju i in. Wśród autorów serii byli pisarze, filozofowie i uczeni. W 1933 pojawił się nowy wariant serii "Żyzń Zamieczatielnych Ludiej". Reaktywowana z inicjatywy M. Gorkiego nosi ten sam tytuł i jest kontynuowana do dziś. Opublikowano w niej kilkaset biografii rosyjskich i obcych pisarzy, uczonych, działaczy politycznych, społecznych i kulturalnych, utwory rodzime i tłumaczenia. Podstawowym gatunkiem serii jest biografia naukowo-literacka; publikowane są także gatunki pokrewne, jak wspomnienia, powieść autobiograficzna, portret literacki itp. W serii tej drukowali swe prace: A. Woronski, S. Gołubiew, K. Czu-kowski, A. Dejcz, I. Grabar. Wydano w niej m.in.: monografię A. Dziwielegowa Dante (1933, Dante), J. Tarle Napoleon (1936, Napoleon), A. Winogradowa Byron (1936, Byron), M. Bułhakowa Molier (Żyzń gospodina de Moliera, 1962) i in. Seria wydawnicza "Znanije" powstała w okresie wielkiego przełomu w rosyjskim procesie historycznoliterackim, kiedy zaznaczyły się dwa równoległe nurty reprezentujące przeciwne programy estetyczne i odmienne modele kultury. Zainicjowała ją grupa działaczy oświatowych i kulturalnych, wywodzących się z kręgu liberałów rosyjskich pod kierownictwem K. Piatnickiego. Wychodziła w 1899-1933. Wydawano w jej ramach książki popularne z dziedziny nauk przyrodniczych i ścisłych, pedagogiki, kultury i sztuki. W 1900 w skład redakcji wszedł M. Górki i kierował nią przez 10 lat. Z jego inicjatywy zmieniono profil serii i zaczęto preferować literaturę zorientowaną realistycznie. W 1904-13 wyszło ponad 40 zb. pisarzy roś., a nakład niektórych wynosił ok. 65 tyś. egz. W serii "Znanije" publikowano także książki ogólnodostępne jako "Tanią Bibliotekę" (roś. "Dieszowaja Bibliotieka") - ponad 150 tytułów. W serii tej ukazały się utwory I. Bunina, A. Kuprina, W. Wieriesaje-wa, A. Serafimowicza, M. Priszwina, L. Andrejewa, D. Ajzmana, S. Najdienowa, Skitalca i in. Wydawano także utwory zebrane i pojedyncze książki pisarzy obcych - G.G. Byrona w przekładzie I. Bubina, F.W. Schellinga w przekładzie K. Bal-monta, Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa w przekładzie D. Mierieżkowskiego, utwory H. Ibsena, J.W. Goethego, E. Zoli, Z. Krasickiego i in. Z czasem doszło do konfliktu między M. Gorkim a prezentującymi inne opcje polityczne i literackie pisarzami współpracującymi z serią "Znanije" (L. Andriejew, D. Ajzman, A. Ku-prin i in.). Kiedy M. Górki zaproponował rozszerzenie programu wydawnictwa o nowy dział - antydekadenckiej publicystyki i krytyki, K. Piatnicki nie zaaprobował tej propozycji. W 1911 M. Górki przekazał redagowanie serii W. Mirolubowo-wi, a w 1913 przestała się ukazywać. Seria "Litieraturnoje Nasledstwo" - to wydawnictwo nieperiodyczne, publikujące nie wydawane dokumenty i materiały związane z historią rosyjskiej literatury i myśli społecznej oraz studiami w tych
dziedzinach. Powstało w 1931 i funkcjonuje do dziś. Zostało założone jako periodyk RAPP-u; od 1939 było organem Instytutu Literatury Rosyjskiej AŃ (Puszkinskij Dom) w Leningradzie, a w 1950 przeszło do Instytutu Literatury i Języka AŃ ZSRR. Od 1960 wydaje tę serię Instytut Literatury Światowej im. M. Gorkiego w Moskwie. W ramach serii "Litieraturnoje Nasledstwo" opublikowano kilka tysięcy nie znanych utworów, listów, wspomnień, materiałów archiwalnych i dokumentów odnalezionych na terenie Rosji i za granicą. Większość wydawanych w serii książek ma kształt monografii poświęconych poszczególnym pisarzom, jak A. Puszkin, M. Lermontow, I. Turgieniew (3 tomy), N. Niekrasow (3 tomów), M. Sałtykow-Szczedrin (2 tomy), A. Czechów, L. Tołstoj (6 tomów), I. Bunin (2 tomy) i in. Część serii została skomponowana według zasady tematycznej, np. Russkije pieśni (Rosyjskie pieśni), Diekabristy-litieratory (Pisarze--dekabryści), Goethe i Rossija (Goethe i Rosja), Rossija i Francyja (Rosja i Francja), Litieraturnoje nasledije russidch pisatielej (Dziedzictwo literackie pisarzy rosyjskich). Archiwalia i dokumenty opatrzone są komentarzem naukowym i pełną bibliografią przedmiotu. Wydawnictwa serii "Litieraturnoje Nasledstwo" ilustrowane są różnorodnymi materiałami źródłowymi, jak autografy pisarzy, rysunki, reprodukcje obrazów, fotografie, mapy itp. W 1931 została zapoczątkowana seria literacka "Bibliotieka Poeta", której celem było publikowanie rosyjskiej poezji XVIII-XX w. Założycielami serii, obok M. Gorkiego, byli I. Gruzdjew, W. Saja-now, J. Tynianow i in. Pierwszy tom "Bibliotieki Poeta" - zb. wierszy G. Dierża-wina (1933), opatrzony był wstępem M. Gorkiego, zawierającym propozycje planu i profilu wydawnictwa. Rozpoczęto od zaprezentowania źródeł rosyjskiej kultury poetyckiej - Russkaja ballada (1936, Ballada rosyjska), Russkije byliny (1937, Byliny rosyjskie); następnie wyszło kilka tomów poezji XVIII-XIX w. Były to m.in. zb. W. Triediakowskiego (1935), D. Wieniewitinowa (1940), I. Surikowa (1951). Niektóre tomy "Bibliotieki Poeta" zawierały poezje zgrupowane tematycznie, jak Poety-radiszczewcy (1935, Poeci z kręgu Radiszczewa), Poezija diekabristow (1950, Poezja dekabrystów), Poety-pietraszewcy (1940, Poeci-pietraszewcy) i in. W 1935 równolegle z "dużą serią" zaczęła wychodzić popularna, mała seria "Bibliotieki Poeta". W obu seriach opublikowano kilkaset tytułów zb. poezji, niektóre w nakładzie do 50 tyś. egz. Każdy tom był plonem dużej pracy tekstologicznej i studiów nad materiałami źródłowymi; wszystkie były opatrzone obszernymi wstępami i komentarzami naukowymi oraz bibliografią. W 1948 z inicjatywy członków AŃ ZSRR S. Wawiłowa i W. Wołgina powstała seria "Litieraturnyje Pamiatniki", która od 1968 funkq'onuje jako wydawnictwo "Nauka". W serii tej wydawano najwybitniejsze utwory lit. rosyjskiej i światowej. W skład redakcji weszli m.in.: M. Aleksiejew, A. Jelistratowa, D. Lichaczow, N. Konrad, W. Winogradow, W. Wołgin i W. Żyrmunski. Publikacje serii powstają na bazie starannie sprawdzonych i zredagowanych tekstów literackich, opublikowanych na podstawie rękopisów lub pierwszych wydań drukowanych, opatrzone komentarzami autorstwa wybitnych literaturoznawców, językoznawców i tekstologów, z uwzględnieniem odręcznych redakcji autorskich, konspektów, szkiców, planów, rysunków itp. W aneksach ukazane są źródła historyczne, literackie i folklorystyczne oraz materiały dotyczące historii twórczej publikacji. Utwory literatur obcych publikowane są w najnowszych tłumaczeniach, często są to pierwsze przekłady utworów zebranych autorów nierosyjskich. W serii "Litieraturnyje Pamiatniki" wychodziły publikacje z zakresu literatury pięknej i filozoficznej, folkloru i memuarystyki, biografie i materiały dokumentalne, np. Słowo o wyprawie Igora (1950), Powieść minionych lat (1950), Bajki I. Kryłowa (1951), Bohater naszych czasów M. Lermontowa (1964), Kozacy L. Tołstoja (1963), Liryki E Tiutczewa (1965) i in.
